Wat is een bad trip en hoe voorkom je het?

Wat is een bad trip eigenlijk?

Een bad trip is geen ziekte en geen straf. Het is een moeilijke ervaring met herkenbare oorzaken en bruikbare antwoorden. Op de voorgrond staan vaak angst, paranoia, dissociatie of het gevoel dat je grip verliest op wie je bent. Soms is dat een paar minuten, soms een paar uur. Voor de meeste mensen verdwijnt het zodra de paddo’s of truffels uitwerken.

Er zit een belangrijk verschil tussen acuut leed tijdens de trip zelf en langer-durende destabilisatie achteraf. Het eerste is meestal onaangenaam maar tijdelijk. Het tweede is zeldzaam en heeft vaak meer te maken met onderliggende factoren dan met de trip op zich. Carbonaro et al. (2016) vonden in een online vragenlijst onder 1.993 paddo-gebruikers dat 84 procent van hen achteraf zei iets aan de moeilijke ervaring te hebben gehad. Wel goed om te weten: het ging om een zelf-geselecteerde online-steekproef, niet om een doorsnede van alle gebruikers.

Sinds 2016 is “challenging experience” de voorkeursterm in wetenschappelijke literatuur. Barrett et al. (2016) bouwden een vragenlijst (de CEQ) die deze ervaringen meet voor klinische studies. De term “bad trip” doet niet altijd recht aan de uitkomst. Moeilijk tijdens het moment, vaak waardevol achteraf, soms gewoon naar geweest. Wij houden “bad trip” aan in de titel omdat dat is wat mensen zoeken; in de tekst zelf gebruiken we vaker “moeilijke” of “uitdagende ervaring”.

Hoe vaak gebeurt het?

In de Carbonaro-survey noemde 39 procent van de respondenten hun moeilijkste trip onder de top vijf zwaarste ervaringen van hun leven. 11 procent zei dat zichzelf of anderen even fysiek in gevaar zijn geweest. 2,7 procent zocht medische hulp. In een gepoolde analyse van acht gecontroleerde laboratoriumstudies bij 110 gezonde, gescreende vrijwilligers (Studerus et al., 2011) trad acute paniek of zware angst alleen op bij de hoogste doseringen, en dan nog bij een klein deel van de deelnemers. Niemand ontwikkelde langdurige problemen in de follow-up.

Wie de Carbonaro-cijfers leest als “39 procent kans op een bad trip” leest ze verkeerd. De respondenten waren mensen die online vrijwillig invulden over hun moeilijkste paddo-trip ooit. Zo’n steekproef trekt vooral mensen aan die iets zwaars hebben meegemaakt. Surveys onderschatten zelden. Ze overschatten meestal: voor wie ooit één lastige trip had is de drempel om een vragenlijst over bad trips in te vullen lager dan voor wie er nooit een had. Voor de algemene paddo- en truffel-gebruiker liggen de echte cijfers vrijwel zeker lager dan in deze studies.

Waarom bad trips ontstaan: set, setting, substance

Onderzoekers gebruiken al sinds de jaren zestig het “set, setting, substance”-model. Hartogsohn (2016) stelt in een vaak geciteerde review dat deze drie factoren samen bepalen wat een psychedelicum doet. Pharmacologie alleen verklaart het niet.

Set is je mentale ruimte voor de trip. Hoe gestrest je was de week ervoor. Wat je verwacht of vreest. Of er iets aan het sluimeren is dat je niet hebt aangekeken. Dat is geen verwijt. Bijna iedereen draagt iets mee. Het bepaalt wel hoe voorzichtig je doseringsniveau en omgeving moeten zijn.

Setting is alles om je heen. Een vertrouwde plek met zachte verlichting, comfortabele meubels en weinig sensorische prikkels werkt voor bijna iedereen beter dan een onbekende kamer met harde muziek en mensen die je niet vertrouwt. Sociale veiligheid telt minstens zo zwaar als de fysieke ruimte. Iemand die rustig is, zwijgt als het hoeft en jou kent zonder te oordelen, is meer waard dan een gezellige groep.

Substance gaat over wat en hoeveel. Truffels en paddo’s verschillen in sterkte. Een batch kan flink afwijken van wat je verwacht. Combineren met cannabis of alcohol verhoogt de kans op paranoia of paniek (zie ons artikel over combinatie met alcohol of cannabis). Combineren met SSRI’s verandert juist meestal de werking en maakt het effect onvoorspelbaar (zie ons artikel over combinatie met antidepressiva).

Specifieke risicofactoren

Johnson, Richards en Griffiths (2008) beschreven het nog steeds gangbare veiligheidsraamwerk voor klinisch psychedelica-onderzoek. Wat hun review als belangrijkste risicofactoren markeert: een persoonlijke of familiegeschiedenis van psychotische stoornissen, acute ernstige psychische klachten, hoge dosis voor wat je tolerantie aankan, een onveilige omgeving, en gelijktijdig gebruik van bepaalde medicatie. Aanwezigheid van één risicofactor maakt een bad trip niet onvermijdelijk. Afwezigheid is geen garantie.

Een familiegeschiedenis van psychose is een serieuze waarschuwing, geen voorspelling. Klinische studies sluiten deze groep uit als voorzorgsmaatregel. Niet omdat is aangetoond dat zij altijd of meestal een ernstige bad trip krijgen, maar omdat de gevolgen bij een zeldzame uitschieter groot kunnen zijn (Carhart-Harris en Goodwin, 2017).

Voorkomen: de checklist voor de trip

1. Lage dosis, zeker bij een eerste keer of na een langere periode niet gebruikt. Volg de Trimbos-tabellen voor micro-, regulier en sterk.

2. Vertrouwde omgeving. Een kamer waar je je veilig voelt, met de optie om naar buiten te gaan en ergens rustig te liggen.

3. Geteste batch via DIMS (drugs-test.nl) of bij een betrouwbare bron.

4. Sobere tripsitter, vooral bij een eerste keer of een hogere dosis. Brief diegene vooraf: wat je nodig hebt, wat je niet wilt, wanneer ze ingrijpen.

5. Eerlijke check van je gemoedstoestand. Geen acute crisis betekent niet “verplicht vrolijk”. Wel: geen recente paniekepisode, geen overweldigend slecht nieuws van vorige week, geen onverwerkt acuut verlies. Een rustig moment is voldoende.

6. Geen menging op een eerste of piekervaring. Alcohol, cannabis en bepaalde medicatie verhogen het risico op paranoia of paniek.

7. Telefoon, water en simpel eten binnen handbereik. Zet de telefoon op niet-storen, maar houd hem bereikbaar.

Wat je doet tijdens een moeilijk moment

Klinische therapeutenhandleidingen (Johnson et al., 2008) en Nederlandse harm-reductiepraktijk (Trimbos, Unity, Jellinek) wijzen op een paar simpele interventies die vaak werken. Sta op of ga juist liggen. Loop naar een andere kamer. Drink water. Wissel de muziek naar iets langzaams of instrumentaal, of zet hem helemaal uit. Adem rustiger uit dan in. Benoem hardop: “Dit is de trip. Dit gaat voorbij.”

In de literatuur staan twee benaderingen naast elkaar. “Erin meegaan”: de inhoud van de angst onderzoeken in plaats van wegduwen. En “gronden in het lichaam”: terugkomen naar adem, zwaartekracht, de stoel onder je. Welke beter werkt verschilt per persoon en per moment. Geen van beide is altijd het juiste antwoord. Het deel van jou dat niet wil loslaten is daar voor een reden. Vraag het in stilte wat het nodig heeft om zich veilig te voelen, in plaats van het te overrulen.

Voor wie naast iemand zit: bied water, blijf rustig, ga niet in discussie met de inhoud van de trip, beperk fysiek vasthouden tot acute veiligheid. Een lichte hand op een arm kan helpen, alleen als degene erom vraagt of duidelijk welkom heet. Kalme aanwezigheid is meestal genoeg. Carbonaro et al. (2016) vonden dat afwezigheid van sociale steun een van de voorspellers was van een moeilijker verloop.

Acute paniek versus langdurige distress

Een paddo- of truffeltrip duurt meestal 4 tot 7 uur (Holze et al., 2023; Brown et al., 2017). De meeste acute angst zakt af zodra het middel uitwerkt. In de tussentijd helpt grounding: water, ademhaling, vertrouwde aanwezigheid. Als je merkt dat je het niet alleen redt en er is niemand bij je, bel iemand die je vertrouwt en die rustig kan blijven aan de telefoon.

Bel 112 als iemand het contact met de realiteit volledig verliest en niet meer veilig blijft, bij gedachten van zelfverwonding, bij langdurige verwarring of dissociatie ruim na het uitwerken van het middel (24+ uur na een normale dosis), of bij fysieke noodtekenen zoals pijn op de borst, flauwvallen of een aanval. Twijfel hoort thuis bij hulp inschakelen, niet bij wachten.

In Nederland word je als gebruiker niet vervolgd omdat je medische hulp zoekt. Het Openbaar Ministerie richt vervolging op productie en handel, niet op gebruikers (Aanwijzing Opiumwet 2015A003). Bij twijfel kun je bellen met de Trimbos drugs-infolijn (0900-1995) of, als de situatie acuut is, met 112. Voor crisis met zelfdoding: 113 Zelfmoordpreventie via 0800-0113.

Na een moeilijke trip: integratie

Een gepoolde analyse van acht laboratoriumstudies bij 110 gezonde vrijwilligers (Studerus et al., 2011) vond geen langdurige psychiatrische schade, geen aanhoudende perceptiestoornissen, geen blijvende achteruitgang. In een systematisch overzicht van 34 moderne studies (Aday et al., 2020) waren langdurige effecten in begeleide settings overwegend positief. Roseman, Nutt en Carhart-Harris (2018) lieten zien dat de kwaliteit van de acute ervaring (hoeveel ego-loslaten, hoeveel angst) voorspelt hoe iemand er op de lange termijn aan toe is. Een moeilijk moment tijdens de trip betekent dus niet automatisch een slechte uitkomst.

Bij aanhoudende slaapproblemen langer dan een week, intrusieve beelden, depersonalisatie of langdurige angst is professionele steun gepast. Dat hoeft niet meteen psychiatrie te zijn. Een huisarts, een integratie-georiënteerde therapeut, of een vertrouwde vriend met ervaring kan de eerste stap zijn. Een klein deel van de gebruikers ontwikkelt langer durende klachten zoals HPPD (aanhoudende visuele verstoringen). De prevalentie is laag. Een online vragenlijst onder 2.455 psychedelica-gebruikers (Baggott et al., 2011) schatte HPPD op ongeveer 4,2 procent, met de bekende beperkingen van een zelf-geselecteerde steekproef. De meeste gevallen zijn mild en verbeteren na verloop van tijd.

Je kunt gratis terecht bij Drugs Infolijn van Trimbos (drugsinfo.nl/paddos-truffels, 0900-1995), Jellinek (jellinek.nl/alcohol-drugs-gedrag/truffels-en-paddos), en Unity (unity.nl) voor peer support op evenementen. De OPEN Foundation (open-foundation.org) coördineert een vrijwilligersnetwerk voor integratie na moeilijke ervaringen. Voor crisis: 112 voor spoed, 113 Zelfmoordpreventie (113.nl) bij gedachten aan zelfdoding.

Mythes die we kunnen opruimen

“Een bad trip betekent dat psychische ziekte naar boven komt.” Vaak overdreven. De link tussen psychedelicagebruik en psychotische stoornissen is in casus-literatuur sterk vertekend door selectie-effecten. Kwetsbare mensen worden vaker gerapporteerd dan iemand die simpelweg een paar moeilijke uren had en daarna verder leefde.

“Je herstelt nooit.” Voor de meeste gebruikers gewoon onwaar. De Studerus-follow-up over 110 vrijwilligers vond geen langdurige schade. Aday’s review wijst dezelfde kant op. Wel is het zo: iemand met een onderliggende psychotische kwetsbaarheid en een zware ongecontroleerde trip loopt een reëel risico. Daarom screent klinisch onderzoek deze groep uit.

“Iedereen krijgt vroeg of laat een bad trip.” Niet waar. In gecontroleerde studies blijft de meerderheid eronder, en in de naturalistische surveys ook. Het idee komt vooral van zelf-geselecteerde online communities, waar mensen die zware ervaringen hadden vaker delen.

“Niet kunnen meegaan = je had het niet moeten doen.” Een onhandig frame. De helft van wat in de literatuur staat, raadt juist gronden aan op moeilijke momenten. Dat een deel van jou niet wil loslaten betekent niet dat de trip mislukt is, of dat jij gefaald hebt. Het betekent dat dat deel iets te beschermen heeft. Daar in stilte naar luisteren is meestal vruchtbaarder dan jezelf overrulen.

Voor sitters en vrienden

Wel doen: water aanbieden, kalm blijven, ademhaling matigen, fysiek aanwezig zijn zonder claim, helpen met houding of kamer veranderen, hardop benoemen dat het tijdelijk is.

Niet doen: in discussie gaan met de inhoud van de trip, lecturen geven, lichamelijk vasthouden zonder noodzaak, oordelen, dwingen om te eten of te bewegen, de tripsessie als therapie behandelen.

Wanneer escaleren: bij veiligheidsrisico, bij langdurige distress die niet inzakt, bij medische noodtekenen.

Bronnen

1. Aday JS, Mitzkovitz CM, Bloesch EK, Davoli CC, Davis AK (2020). Long-term effects of psychedelic drugs: A systematic review. Neuroscience & Biobehavioral Reviews 113: 179-189. DOI: 10.1016/j.neubiorev.2020.03.017

2. Baggott MJ, Coyle JR, Erowid E, Erowid F, Robertson LC (2011). Abnormal visual experiences in individuals with histories of hallucinogen use: a Web-based questionnaire. Drug and Alcohol Dependence 114(1): 61-67. DOI: 10.1016/j.drugalcdep.2010.09.006

3. Barrett FS, Bradstreet MP, Leoutsakos JS, Johnson MW, Griffiths RR (2016). The Challenging Experience Questionnaire: Characterization of challenging experiences with psilocybin mushrooms. Journal of Psychopharmacology 30(12): 1279-1295. DOI: 10.1177/0269881116678781

4. Brown RT et al. (2017). Pharmacokinetics of escalating doses of oral psilocybin in healthy adults. Clinical Pharmacokinetics 56(12): 1543-1554. DOI: 10.1007/s40262-017-0540-6

5. Carbonaro TM, Bradstreet MP, Barrett FS, MacLean KA, Jesse R, Johnson MW, Griffiths RR (2016). Survey study of challenging experiences after ingesting psilocybin mushrooms: Acute and enduring positive and negative consequences. Journal of Psychopharmacology 30(12): 1268-1278. DOI: 10.1177/0269881116662634

6. Carhart-Harris RL, Goodwin GM (2017). The therapeutic potential of psychedelic drugs: past, present, and future. Neuropsychopharmacology 42(11): 2105-2113. DOI: 10.1038/npp.2017.84

7. Hartogsohn I (2017). Constructing drug effects: A history of set and setting. Drug Science, Policy and Law 3: 2050324516683325. DOI: 10.1177/2050324516683325

8. Holze F et al. (2023). Direct comparison of the acute effects of lysergic acid diethylamide and psilocybin in a double-blind placebo-controlled study in healthy subjects. Biological Psychiatry 93(3): 215-223. DOI: 10.1016/j.biopsych.2022.10.018

9. Johnson MW, Richards WA, Griffiths RR (2008). Human hallucinogen research: guidelines for safety. Journal of Psychopharmacology 22(6): 603-620. DOI: 10.1177/0269881108093587

10. Roseman L, Nutt DJ, Carhart-Harris RL (2018). Quality of acute psychedelic experience predicts therapeutic efficacy of psilocybin for treatment-resistant depression. Frontiers in Pharmacology 8: 974. DOI: 10.3389/fphar.2017.00974

11. Studerus E, Kometer M, Hasler F, Vollenweider FX (2011). Acute, subacute and long-term subjective effects of psilocybin in healthy humans: a pooled analysis of experimental studies. Journal of Psychopharmacology 25(11): 1434-1452. DOI: 10.1177/0269881110382466

12. Trimbos drugsinfo (paddo’s/truffels factsheet). https://www.drugsinfo.nl/paddos-truffels/

13. Jellinek (truffels en paddo’s). https://www.jellinek.nl/alcohol-drugs-gedrag/truffels-en-paddos/

14. Unity. https://www.unity.nl/

15. OPEN Foundation. https://www.open-foundation.org/

16. DIMS (drugs-test). https://www.drugs-test.nl/

17. 113 Zelfmoordpreventie. https://www.113.nl/